2. Hatthināgavaggo
1. Mātuposakacariyā
1.
‘‘Yadā ahosiṃ pavane, kuñjaro mātuposako;
Na tadā atthi mahiyā, guṇena mama sādiso.
2.
‘‘Pavane disvā vanacaro, rañño maṃ paṭivedayi;
‘Tavānucchavo mahārāja, gajo vasati kānane.
3.
‘‘‘Na tassa parikkhāyattho, napi āḷakakāsuyā;
Saha gahite soṇḍāya, sayameva idhehi’ti.
4.
‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rājāpi tuṭṭhamānaso;
Pesesi hatthidamakaṃ, chekācariyaṃ susikkhitaṃ.
5.
‘‘Gantvā so hatthidamako, addasa padumassare;
Bhisamuḷālaṃ uddharantaṃ, yāpanatthāya mātuyā.
6.
‘‘Viññāya me sīlaguṇaṃ, lakkhaṇaṃ upadhārayi;
‘Ehi puttā’ti patvāna, mama soṇḍāya aggahi.
7.
‘‘Yaṃ me tadā pākatikaṃ, sarīrānugataṃ balaṃ;
Ajja nāgasahassānaṃ, balena samasādisaṃ.
8.
‘‘Yadihaṃ tesaṃ pakuppeyyaṃ, upetānaṃ gahaṇāya maṃ;
Paṭibalo bhave tesaṃ, yāva rajjampi mānusaṃ.
9.
‘‘Api cāhaṃ sīlarakkhāya, sīlapāramipūriyā;
Na karomi citte aññathattaṃ, pakkhipantaṃ mamāḷake.
10.
‘‘Yadi te maṃ tattha koṭṭeyyuṃ, pharasūhi tomarehi ca;
Neva tesaṃ pakuppeyyaṃ, sīlakhaṇḍabhayā mamā’’ti.
Mātuposakacariyaṃ paṭhamaṃ.
2. Bhūridattacariyā
11.
‘‘Punāparaṃ yadā homi, bhūridatto mahiddhiko;
Virūpakkhena mahāraññā, devalokamagañchahaṃ.
12.
‘‘Tattha passitvāhaṃ deve, ekantaṃ sukhasamappite;
Taṃ saggagamanatthāya, sīlabbataṃ samādiyiṃ.
13.
‘‘Sarīrakiccaṃ katvāna, bhutvā yāpanamattakaṃ;
Caturo aṅge adhiṭṭhāya, semi vammikamuddhani.
14.
‘‘Chaviyā cammena maṃsena, nahāruaṭṭhikehi vā;
Yassa etena karaṇīyaṃ, dinnaṃyeva harātu so.
15.
‘‘Saṃsito akataññunā, ālampāyano mamaggahi;
Peḷāya pakkhipitvāna, kīḷeti maṃ tahiṃ tahiṃ.
16.
‘‘Peḷāya pakkhipantepi, sammaddantepi pāṇinā;
Ālampāyane na kuppāmi, sīlakhaṇḍabhayā mama.
17.
‘‘Sakajīvitapariccāgo, tiṇato lahuko mama;
Sīlavītikkamo mayhaṃ, pathavīuppatanaṃ viya.
18.
‘‘Nirantaraṃ jātisataṃ, cajeyyaṃ mama jīvitaṃ;
Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ, catuddīpāna hetupi.
19.
‘‘Api cāhaṃ sīlarakkhāya, sīlapāramipūriyā;
Na karomi citte aññathattaṃ, pakkhipantampi peḷake’’ti.
Bhūridattacariyaṃ dutiyaṃ.
3. Campeyyanāgacariyā
20.
‘‘Punāparaṃ yadā homi, campeyyako mahiddhiko;
Tadāpi dhammiko āsiṃ, sīlabbatasamappito.
21.
‘‘Tadāpi maṃ dhammacāriṃ, upavutthaṃ uposathaṃ;
Ahituṇḍiko gahetvāna, rājadvāramhi kīḷati.
22.
‘‘Yaṃ yaṃ so vaṇṇaṃ cintayi, nīlaṃva pītalohitaṃ;
Tassa cittānuvattanto, homi cintitasannibho.
23.
‘‘Thalaṃ kareyyamudakaṃ, udakampi thalaṃ kare;
Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ, khaṇena chārikaṃ kare.
24.
‘‘Yadi cittavasī hessaṃ, parihāyissāmi sīlato;
Sīlena parihīnassa, uttamattho na sijjhati.
25.
‘‘Kāmaṃ bhijjatuyaṃ kāyo, idheva vikirīyatu;
Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ, vikirante bhusaṃ viyā’’ti.
Campeyyanāgacariyaṃ tatiyaṃ.
4. Cūḷabodhicariyā
26.
‘‘Punāparaṃ yadā homi, cūḷabodhi susīlavā;
Bhavaṃ disvāna bhayato, nekkhammaṃ abhinikkhamiṃ.
27.
‘‘Yā me dutiyikā āsi, brāhmaṇī kanakasannibhā;
Sāpi vaṭṭe anapekkhā, nekkhammaṃ abhinikkhami.
28.
‘‘Nirālayā chinnabandhū, anapekkhā kule gaṇe;
Carantā gāmanigamaṃ, bārāṇasimupāgamuṃ.
29.
‘‘Tattha vasāma nipakā, asaṃsaṭṭhā kule gaṇe;
Nirākule appasadde, rājuyyāne vasāmubho.
30.
‘‘Uyyānadassanaṃ gantvā, rājā addasa brāhmaṇiṃ;
Upagamma mamaṃ pucchi, ‘tuyhesā kā kassa bhariyā’.
31.
‘‘Evaṃ vutte ahaṃ tassa, idaṃ vacanamabraviṃ;
‘Na mayhaṃ bhariyā esā, sahadhammā ekasāsanī’.
32.
‘‘Tissā sārattagadhito, gāhāpetvāna ceṭake;
Nippīḷayanto balasā, antepuraṃ pavesayi.
33.
‘‘Odapattakiyā mayhaṃ, sahajā ekasāsanī;
Ākaḍḍhitvā nayantiyā, kopo me upapajjatha.
34.
‘‘Saha kope samuppanne, sīlabbatamanussariṃ;
Tattheva kopaṃ niggaṇhiṃ, nādāsiṃ vaḍḍhitūpari.
35.
‘‘Yadi naṃ brāhmaṇiṃ koci, koṭṭeyya tiṇhasattiyā;
Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ, bodhiyāyeva kāraṇā.
36.
‘‘Na mesā brāhmaṇī dessā, napi me balaṃ na vijjati;
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā sīlānurakkhisa’’nti.
Cūḷabodhicariyaṃ catutthaṃ.
5. Mahiṃsarājacariyā
37.
‘‘Punāparaṃ yadā homi, mahiṃso pavanacārako;
Pavaḍḍhakāyo balavā, mahanto bhīmadassano.
38.
‘‘Pabbhāre giridugge ca, rukkhamūle dakāsaye;
Hotettha ṭhānaṃ mahiṃsānaṃ, koci koci tahiṃ tahiṃ.
39.
‘‘Vicaranto brahāraññe, ṭhānaṃ addasa bhaddakaṃ;
Taṃ ṭhānaṃ upagantvāna, tiṭṭhāmi ca sayāmi ca.
40.
‘‘Athettha kapimāgantvā, pāpo anariyo lahu;
Khandhe nalāṭe bhamuke, mutteti ohanetitaṃ.
41.
‘‘Sakimpi divasaṃ dutiyaṃ, tatiyaṃ catutthampi ca;
Dūseti maṃ sabbakālaṃ, tena homi upadduto.
42.
‘‘Mamaṃ upaddutaṃ disvā, yakkho maṃ idamabravi;
‘Nāsehetaṃ chavaṃ pāpaṃ, siṅgehi ca khurehi ca’.
43.
‘‘Evaṃ vutte tadā yakkhe, ahaṃ taṃ idamabraviṃ;
‘Kiṃ tvaṃ makkhesi kuṇapena, pāpena anariyena maṃ.
44.
‘‘‘Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ, tato hīnataro bhave;
Sīlañca me pabhijjeyya, viññū ca garaheyyu maṃ.
45.
‘‘‘Hīḷitā jīvitā vāpi, parisuddhena mataṃ varaṃ;
Kyāhaṃ jīvitahetūpi, kāhāmiṃ paraheṭhanaṃ’.
46.
‘‘Mamevāyaṃ maññamāno, aññepevaṃ karissati;
Teva tassa vadhissanti, sā me mutti bhavissati.
47.
‘‘Hīnamajjhimaukkaṭṭhe, sahanto avamānitaṃ;
Evaṃ labhati sappañño, manasā yathā patthita’’nti.
Mahiṃsarājacariyaṃ pañcamaṃ.
6. Rururājacariyā
48.
‘‘Punāparaṃ yadā homi, sutattakanakasannibho;
Migarājā rurunāma, paramasīlasamāhito.
49.
‘‘Ramme padese ramaṇīye, vivitte amanussake;
Tattha vāsaṃ upagañchiṃ, gaṅgākūle manorame.
50.
‘‘Atha upari gaṅgāya, dhanikehi paripīḷito;
Puriso gaṅgāya papati, ‘jīvāmi vā marāmi vā’.
51.
‘‘Rattindivaṃ so gaṅgāya, vuyhamāno mahodake;
Ravanto karuṇaṃ ravaṃ, majjhe gaṅgāya gacchati.
52.
‘‘Tassāhaṃ saddaṃ sutvāna, karuṇaṃ paridevato;
Gaṅgāya tīre ṭhatvāna, apucchiṃ ‘kosi tvaṃ naro’.
53.
‘‘So me puṭṭho ca byākāsi, attano karaṇaṃ tadā;
‘Dhanikehi bhīto tasito, pakkhandohaṃ mahānadiṃ’.
54.
‘‘Tassa katvāna kāruññaṃ, cajitvā mama jīvitaṃ;
Pavisitvā nīhariṃ tassa, andhakāramhi rattiyā.
55.
‘‘Assatthakālamaññāya, tassāhaṃ idamabraviṃ;
‘Ekaṃ taṃ varaṃ yācāmi, mā maṃ kassaci pāvada’.
56.
‘‘Nagaraṃ gantvāna ācikkhi, pucchito dhanahetuko;
Rājānaṃ so gahetvāna, upagañchi mamantikaṃ.
57.
‘‘Yāvatā karaṇaṃ sabbaṃ, rañño ārocitaṃ mayā;
Rājā sutvāna vacanaṃ, usuṃ tassa pakappayi;
‘Idheva ghātayissāmi, mittadubbhiṃ anāriyaṃ’.
58.
‘‘Tamahaṃ anurakkhanto, nimminiṃ mama attanā;
‘Tiṭṭhateso mahārāja, kāmakāro bhavāmi te’.
59.
‘‘Anurakkhiṃ mama sīlaṃ, nārakkhiṃ mama jīvitaṃ;
Sīlavā hi tadā āsiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā’’ti.
Rururājacariyaṃ chaṭṭhaṃ.
7. Mātaṅgacariyā
60.
‘‘Punāparaṃ yadā homi, jaṭilo uggatāpano;
Mātaṅgo nāma nāmena, sīlavā susamāhito.
61.
‘‘Ahañca brāhmaṇo eko, gaṅgākūle vasāmubho;
Ahaṃ vasāmi upari, heṭṭhā vasati brāhmaṇo.
62.
‘‘Vicaranto anukūlamhi, uddhaṃ me assamaddasa;
Tattha maṃ paribhāsetvā, abhisapi muddhaphālanaṃ.
63.
‘‘Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ, yadi sīlaṃ na gopaye;
Oloketvānahaṃ tassa, kareyyaṃ chārikaṃ viya.
64.
‘‘Yaṃ so tadā maṃ abhisapi, kupito duṭṭhamānaso;
Tasseva matthake nipati, yogena taṃ pamocayiṃ.
65.
‘‘Anurakkhiṃ mama sīlaṃ, nārakkhiṃ mama jīvitaṃ;
Sīlavā hi tadā āsiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā’’ti.
Mātaṅgacariyaṃ sattamaṃ.
8. Dhammadevaputtacariyā
66.
‘‘Punāparaṃ yadā homi, mahāpakkho mahiddhiko;
Dhammo nāma mahāyakkho, sabbalokānukampako.
67.
‘‘Dasakusalakammapathe, samādapento mahājanaṃ;
Carāmi gāmanigamaṃ, samitto saparijjano.
68.
‘‘Pāpo kadariyo yakkho, dīpento dasa pāpake;
Sopettha mahiyā carati, samitto saparijjano.
69.
‘‘Dhammavādī adhammo ca, ubho paccanikā mayaṃ;
Dhure dhuraṃ ghaṭṭayantā, samimhā paṭipathe ubho.
70.
‘‘Kalaho vattatī bhesmā, kalyāṇapāpakassa ca;
Maggā okkamanatthāya, mahāyuddho upaṭṭhito.
71.
‘‘Yadihaṃ tassa kuppeyyaṃ, yadi bhinde tapoguṇaṃ;
Sahaparijanaṃ tassa, rajabhūtaṃ kareyyahaṃ.
72.
‘‘Apicāhaṃ sīlarakkhāya, nibbāpetvāna mānasaṃ;
Saha janenokkamitvā, pathaṃ pāpassa dāsahaṃ.
73.
‘‘Saha pathato okkante, katvā cittassa nibbutiṃ;
Vivaraṃ adāsi pathavī, pāpayakkhassa tāvade’’ti.
Dhammadevaputtacariyaṃ aṭṭhamaṃ.
9. Alīnasattucariyā
74.
‘‘Pañcālaraṭṭhe nagaravare, kapilāyaṃ puruttame;
Rājā jayaddiso nāma, sīlaguṇamupāgato.
75.
‘‘Tassa rañño ahaṃ putto, sutadhammo susīlavā;
Alīnasatto guṇavā, anurakkhaparijano sadā.
76.
‘‘Pitā me migavaṃ gantvā, porisādaṃ upāgami;
So me pitumaggahesi, ‘bhakkhosi mama mā cali’.
77.
‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, bhīto tasitavedhito;
Ūrukkhambho ahu tassa, disvāna porisādakaṃ.
78.
‘‘Migavaṃ gahetvā muñcassu, katvā āgamanaṃ puna;
Brāhmaṇassa dhanaṃ datvā, pitā āmantayī mamaṃ.
79.
‘‘‘Rajjaṃ putta paṭipajja, mā pamajji puraṃ idaṃ;
Kataṃ me porisādena, mama āgamanaṃ puna’.
80.
‘‘Mātāpitū ca vanditvā, nimminitvāna attanā;
Nikkhipitvā dhanuṃ khaggaṃ, porisādaṃ upāgamiṃ.
81.
‘‘Sasatthahatthūpagataṃ, kadāci so tasissati;
Tena bhijjissati sīlaṃ, parittāsaṃ kate mayi.
82.
‘‘Sīlakhaṇḍabhayā mayhaṃ, tassa dessaṃ na byāhariṃ;
Mettacitto hitavādī, idaṃ vacanamabraviṃ.
83.
‘‘‘Ujjālehi mahāaggiṃ, papatissāmi rukkhato;
Tvaṃ pakkakālamaññāya , bhakkhaya maṃ pitāmaha’.
84.
‘‘Iti sīlavataṃ hetu, nārakkhiṃ mama jīvitaṃ;
Pabbājesiṃ cahaṃ tassa, sadā pāṇātipātika’’nti.
Alīnasattucariyaṃ navamaṃ.
10. Saṅkhapālacariyā
85.
‘‘Punāparaṃ yadā homi, saṅkhapālo mahiddhiko;
Dāṭhāvudho ghoraviso, dvijivho uragādhibhū.
86.
‘‘Catuppathe mahāmagge, nānājanasamākule;
Caturo aṅge adhiṭṭhāya, tattha vāsamakappayiṃ.
87.
‘‘Chaviyā cammena maṃsena, nahāruaṭṭhikehi vā;
Yassa etena karaṇīyaṃ, dinnaṃyeva harātu so.
88.
‘‘Addasaṃsu bhojaputtā, kharā luddā akāruṇā;
Upagañchuṃ mamaṃ tattha, daṇḍamuggarapāṇino.
89.
‘‘Nāsāya vinivijjhitvā, naṅguṭṭhe piṭṭhikaṇṭake;
Kāje āropayitvāna, bhojaputtā hariṃsu maṃ.
90.
‘‘Sasāgarantaṃ pathaviṃ, sakānanaṃ sapabbataṃ;
Icchamāno cahaṃ tattha, nāsāvātena jhāpaye.
91.
‘‘Sūlehi vinivijjhante, koṭṭayantepi sattibhi;
Bhojaputte na kuppāmi, esā me sīlapāramī’’ti.
Saṅkhapālacariyaṃ dasamaṃ.
Hatthināgavaggo dutiyo.
Tassuddānaṃ –
Hatthināgo bhūridatto, campeyyo bodhi mahiṃso;
Ruru mātaṅgo dhammo ca, atrajo ca jayaddiso.
Ete nava sīlabalā, parikkhārā padesikā;
Jīvitaṃ parirakkhitvā, sīlāni anurakkhisaṃ.
Saṅkhapālassa me sato, sabbakālampi jīvitaṃ;
Yassa kassaci niyyattaṃ, tasmā sā sīlapāramīti.
Sīlapāraminiddeso niṭṭhito.