Pañcavīsatima pariccheda
Duṭṭhagāmaṇi vijayo
1.
Duṭṭhagāmaṇirājā’tha, katvāna janasaṅgahaṃ;
Kunte dhātuṃ nidhāpetvā, sayoggabalavāhano.
2.
Gantvā tissamahārāmaṃ, vanditvā saṅghamabravi;
‘‘Pāragaṅgaṃ gamissāmi, jotetuṃ sāsanaṃ ahaṃ.
3.
Sakkātuṃ bhikkhavo detha, amhehi sahagāmino;
Maṅgalañceva rakkhā ca, bhikkhūnaṃ dassanaṃ hino.
4.
Adāsi daṇḍakammatthaṃ, saṅgho pañcasataṃ yatī;
Bhikkhusaṅghatamādāya, tato nikkhamma bhūpati.
5.
Sodhāpetvāna malaye, idhāgamanamañjasaṃ;
Kaṇḍulaṃ hatthimāruyha, yodhehi parivārito.
6.
Mahatā balakāyena, yuddhāya abhinikkhami;
Mahāgāmena sambaddhā, senāgā’guttahālakaṃ.
7.
Mahiyaṅgaṇamāgamma, chattaṃ damiḷamaggahī;
Ghātetvā damiḷe tattha, āgantvā ambatitthakaṃ.
8.
Gaṅgā parikhāsampannaṃ, titthambadamiḷaṃ pana;
Yujjhaṃ catūhi mā sehi, katahatthaṃ mahabbalaṃ.
9.
Mātaraṃ dassayitvāna, tena lesena aggahi;
Tatooruyha damiḷe, sattarāje mahabbale.
10.
Ekāheneva gaṇhitvā, khemaṃ katvā mahabbalo;
Balassā’dā dhanaṃ tena, khemārāmoti vuccati.
11.
Mahākoṭṭhantare sobbhe, doṇo gavaramaggahī;
Hālakole issariyaṃ, nāḷisobbhamhi nāḷikaṃ.
12.
Dīghābhayagallakamhi, gaṇhi dīghābhayampi ca;
Kacchipiṭṭhe kapisīsaṃ, catumāsena aggahi.
13.
Koṭanagare koṭañca, tato hālavahāṇakaṃ;
Vahiṭṭhe vahiṭṭhadamiḷaṃ, gāmaṇimhi ca gāmaṇiṃ.
14.
Kumbhagāmamhi kumbhañca, nandigāmamhi nandikaṃ;
Gaṇhi khāṇuṃ khāṇugāme, dve tu tambuṇṇame pana.
15.
Mātulaṃ bhāgineyyañca, tambauṇṇamanāmake;
Jambucaggahī soso ca, gāmo’hu taṃ tadavhayo.
16.
‘‘Ajānitvā sakaṃsenaṃ, ghātenti sajanā’’ iti;
Sutvāna saccakiriyaṃ, akarī tattha bhūpati.
17.
Rajjasukhāya vāyāmo, nāyaṃ mama kadācipi;
Sambuddha sāsanasseva, ṭhapanāya ayaṃ mama.
18.
Tena saccena mesenā-kāyopagatabhaṇḍikaṃ;
Jālavaṇṇaṃva hotūti, taṃ tathevatadā ahu.
19.
Gaṅgātīramhi damiḷā, sabbe ghātitasesakā;
Vijitaṃ nagaraṃ nāma, saraṇatthāya pāvisuṃ.
20.
Phāsuke aṅgaṇaṭhāne, khandhāvāraṃ nivesayi;
Taṃ khandhāvāra… ṭhīti, nāmenā’hosi pākaṭaṃ.
21.
Vijitanagaragāhatthaṃ, vīmaṃsanto narādhipo;
Disvā’yantaṃ nandimittaṃ, visajjāpesi kaṇḍulaṃ.
22.
Gaṇhituṃ āgataṃ hatthiṃ, nandīmitto karehitaṃ;
Ubho dante pīḷayitvā, ukkuṭikaṃ nisīdayi.
23.
Hatthinā nandimitto tu, yasmā yattha ayujjhi so;
Tasmā tattha tato gāmo, hatthiporoti vuccati.
24.
Vīmaṃsitvā ubho rājā, vijitaṃ nagaraṃ agā;
Yodhānaṃ dakkhiṇadvāre, saṅgāmo āsi bhiṃsano.
25.
Puratthimamhi dvāramhi, so veḷusumano pana;
Aneka saṅkhe damiḷe, assāruḷhe aghātayi.
26.
Dvāraṃ thakesuṃ damiḷā, rājā yodhe visajjayi;
Kaṇṇulo nandimitto ca, suranimilo ca dakkhiṇe.
27.
Mahāsoṇo ca goṭṭho ca,
Thera putto ca te tayo;
Dvāresu tīsu kammāni,
Itaresu tadā karuṃ.
28.
Nagaraṃ taṃ tiparikhaṃ, uccapākāra gopitaṃ;
Ayokammakatadvāraṃ, arīhi duppadhaṃsiyaṃ.
29.
Jāṇūhi ṭhatvā dāṭhāhi, bhinditvāna silāyudhā;
Iṭṭhakā ceva hatthi so, ayodvāramupāgami.
30.
Gopuraṭṭhā tu damiḷā, khipiṃsu vividhā’yudhe;
Pakkaṃ ayoguḷañceva, kathikañca silesikaṃ.
31.
Piṭṭhiṃ khitte silesamhi, dhūpāyante’tha kaṇḍulo;
Vedanaṭṭo’dakaṭhānaṃ, gantvāna tattha ogahī.
32.
Na idaṃ surāpāṇaṃ te, ayodvāra vighāṭanaṃ;
Gaccha dvāraṃ vighāṭehi, iccāhagoṭṭhayimbaro.
33.
So mānaṃ janayitvāna, koñcaṃ katvā gajuttamo;
Udakā uṭṭhahitvāna, thale aṭṭhāsi dappavā.
34.
Hatthivajje viyojetvā, silesaṃ osadhaṃ akā;
Rājā āruyha hatthiṃ taṃ, kumbhe phusiyapāṇinā.
35.
‘‘Laṃkādīpamhi sakale, rajjaṃ te tāta kaṇḍula;
Dammī’’ti taṃ tosayitvā, bhojetvā varabhojanaṃ.
36.
Veṭhayitvā sāṭakena, kārayitvā suvammitaṃ;
Sattaguṇaṃ māhisacammaṃ, bandhetvā cammapiṭṭhiyaṃ.
37.
Tasso’ paritelacammaṃ, dāpetvā taṃ visajjayi;
Asanīviya gajjanto, so gahetvā’paddave saha.
38.
Padaraṃ vijjhi dāṭhāhi, ummāraṃ padasā’hani;
Saddhārabāhaṃ taṃ dvāraṃ, bhūmiyaṃ saravaṃ pati.
39.
Gopure dabbasambhāraṃ, patantaṃ hattipiṭṭhiyaṃ;
Bāhāhi pariharitvāna, nandīmitto pavaṭṭayi.
40.
Disvāna tassa kiriyaṃ, kaṇḍulo tuṭṭhamānaso;
Dāṭhāpīṭhanaveraṃ taṃ, chaḍḍhesi paṭhamaṃ kataṃ.
41.
Atthano piṭṭhitoyeva, pavesatthāya kaṇḍulo;
Nivattitvāna oloki, yodhaṃ tattha gajuttamo.
42.
‘‘Hatthinākatamaggena, nappavekkhāmahaṃ’’iti;
Nandīmitto vicintetvā, pākāraṃ hani bāhunā.
43.
So aṭṭhārasahatthucco, patiaṭṭhusabho kira;
Oloki suranimalaṃ, anicchaṃ sopi taṃ pathaṃ.
44.
Laṅghayitvāna pākāraṃ,
Nagarabbhantare pati;
Bhinditvā dvāramekekaṃ,
Goṭṭho soṇova pāvisi.
45.
Hattī gahetvā rathacakkaṃ, mitto sakaṭapañjaraṃ;
Nāḷikerataruṃ goṭṭho, nimmalo khaggamuttamaṃ.
46.
Tālarukkhaṃ mahāsoṇo, theraputto mahāgadaṃ;
Visuṃ visuṃ vīthigatā, damiḷe tattha cuṇṇayuṃ.
47.
Vijitaṃ nagaraṃ bhetvā, catumāsena khattiyo;
Tatho girilakaṃ gantvā, giriyaṃ damiḷaṃ hani.
48.
Gantvā mahelanagaraṃ, timahāparikhaṃ tato;
Kadamba pupphavallīhi, samantā parivāritaṃ.
49.
Ekadvāraṃ duppavesaṃ, catumāse vasaṃ tahiṃ;
Gaṇhi mahelarājānaṃ, mantayuddhena bhūmipo.
50.
Tato’nurādhanagaraṃ, āgacchanto mahīpati;
Khandhāvāraṃ nivesesi, paritokāsapabbataṃ.
51.
Māsamhi jeṭṭhamūlamhi, taḷākaṃ tattha kāriya;
Jalaṃ kīḷi tahiṃ gāmo, posonanagaravhayo.
52.
Taṃ yuddhāyāgataṃ sutvā, rājānaṃ duṭṭhagāmaṇiṃ;
Amacce sannipātetvā, eḷāro āha bhūmipo.
53.
‘‘So rājā ca sayaṃyodho,
Yodhā cassa mahūkira;
Amacco kinnu kātabbaṃ,
Kinti maññanti no ime.
54.
Dīghajattuppabhutayo, yodhā eḷārarājino;
‘‘Suve yuddhaṃ karissāmi’’, iti te nicchayaṃ karuṃ.
55.
Duṭṭhagāmaṇirājāpi, mantetvā mātuyā saha;
Tassā matena kāresi, dvattiṃsa balakoṭṭhake.
56.
Rājacchattadhare tattha, ṭhapesi rājarūpake;
Abbhantare koṭṭhake tu, sayaṃ aṭṭhāsi bhūpati.
57.
Eḷārarājā sannaddho, mahāpabbata hatthinaṃ;
Āruyha agamā tattha, sayogga balavāhano.
58.
Saṅgāme vattamānamhi, dīghajattu mahabbalo;
Ādāya khaggaphalakaṃ, yujjhamāno bhayānako.
59.
Hatthe aṭṭharasu’ggantvā, nabhaṃ taṃ rājarūpakaṃ;
Chinditvā asinā bhindi, paṭhamaṃ balakoṭṭhakaṃ.
60.
Evaṃ sesepi bhinditvā, malakoṭṭhe mahabbalo;
Ṭhitaṃ gāmaṇirājena, balakoṭṭhamupāgami.
61.
Yodho so suranimalo, gacchantaṃ rājino’pari;
Sāvetvā attano nāmaṃ, tamakkosi mahabbalo.
62.
Itaro ‘‘taṃ vadhissa’’nti, kuddho ākāsamuggami;
Itaro otarantassa, phalakaṃ upanāmayi.
63.
‘‘Chindā metaṃ saphalakaṃ’’, iti cintiya so pana;
Phalakaṃ hani khaggena, taṃ muñciyi’ tarosayi.
64.
Kappento muttaphalakaṃ, dīghajattu tahiṃ pati;
Uṭṭhāya sūranimilo, patitaṃ sattiyā’hani.
65.
Saṅkhaṃ dhami phussadevo, senā bhijjittha dāmiḷi;
Eḷaropi nivattittha, ghātesuṃ damiḷe bahū.
66.
Tattha vāpi jalaṃ āsi, hatānaṃ lohitā vilaṃ;
Tasmā kulatthavā pīti, nāmato vissutaṃ ahu.
67.
Carāpetvā tahiṃ bheriṃ, duṭṭhagāmaṇi bhūpati;
‘‘Na hanissatu eḷāraṃ, maṃmuñciya paro’’iti.
68.
Sannaddho sayamāruyha, sannaddhaṃ kaṇḍulaṃ kariṃ;
Eḷāraṃ anubandhanto, dakkhiṇadvāramāgami.
69.
Puradakkhiṇadvāramhi, ubho yujjhiṃsu bhūmipā;
Tomaraṃ khipi eḷāro, gāmaṇi tamavañcayi.
70.
Vijjhāpesi ca dantehi, taṃ hatthiṃ sakahatthinā;
Tomaraṃ khipi eḷāraṃ, sahatthi tattha so pati.
71.
Tato vijitasaṅgāmo, sayoggabalavāhano;
Laṃkaṃ ekātapattaṃ so, katvāna pāvisi puraṃ.
72.
Puramhi bheriṃ cāretvā, samantā yojane jane;
Sannipātiya kāresi, pūjaṃ eḷārarājino.
73.
Taṃ dehapatitaṭhāne, kūṭāgārena jhāpayi;
Cetiyaṃ tattha kāresi, parihāramadāsi ca.
74.
Ajjāpi laṃkāpatino, taṃ padesasamīpagā;
Teneva parihārena, na vādāpenti tūriyaṃ.
75.
Evaṃ dvattiṃsa damiḷa, rājāno duṭṭhagāmaṇi;
Gaṇhitvā ekacchattena, laṃkārajjamakāsi so.
76.
Vijite nagare bhinne, yodho so dīghajattuko;
Eḷārassa nivedetvā, bhāgineyyassa yodhataṃ.
77.
Tassa halluka nāmassa, bhāgineyyassa attano;
Pesayī cāgamatthāya, tassa sutvāna halluko.
78.
Eḷāradaḍḍhadivasā, sattame divase idha;
Purisānaṃ sahassehi, saṭṭhiyā saha otari.
79.
Otiṇṇo so suṇitvāpi, patanaṃ tassa rājino;
‘‘Yujjhissāmī’’ti lajjāya, mahātitthaṃ idhāgamā.
80.
Khandhāvāraṃ nivesesi, gāme koḷambahālake;
Rājā tassā’gamaṃ sutvā, yuddhāya abhinikkhami.
81.
Yuddhasannaha sannaddho, hatthimāruyha kaṇḍulaṃ;
Hatthassa rathayo dhehi, pantīhi ca anunako.
82.
Ummādaphusso devo so, dīpe aggadhanuggaho;
Dasaḍḍhāyudhasanaddho, sesayodhā ca anvaguṃ.
83.
Pavatte tumūle yuddhe, sannaddho bhalluko tahiṃ;
Rājābhimukha māyāsi, nāgarājā tu kaṇḍulo.
84.
Taṃ vegamandibhāvatthaṃ, paccosakki saniṃ saniṃ;
Senāpi saddhiṃ teneva, paccosakki saniṃ saniṃ.
85.
Rājāha ‘‘pubbe yuddhesu, aṭṭhavīsatiyā ayaṃ;
Na paccosakki kiṃ etaṃ, phussadevā’’ti āha so.
86.
Jayo no paramo deva, jayabhūmi mayaṃ gajo;
Paccosakkati pekkhanto, jayaṭhānamhi ṭhassati.
87.
Nāgo’tha paccosakkitvā, phussadevassa passato;
Mahāvihārasīmante, aṭṭhāsi suppatiṭṭhito.
88.
Tatraṭṭhito nāgarājā, bhalluko damiḷo tahiṃ;
Rājābhimukhamāgantvā, uppaṇḍesi mahīpati.
89.
Mukhaṃ pidhāya khaggena, rājā akkosi taṃ pana;
‘‘Rañño mukhamhi pātemi’’, iti kaṇḍañca so khipi.
90.
Āhacca so khaggatalaṃ, kaṇḍo papati bhūmiyaṃ;
‘‘Mukhe viddho’’ti saññāya, ukkaṭṭhiṃ bhalluko akā.
91.
Rañño pacchā nisinno bho, phussadevo mahabbalo;
Kaṇḍa khipimukhe tassa, ghaṭṭento rājakuṇḍalaṃ.
92.
Rājānaṃ pādato katvā, patamānassa tassa tu;
Khipitvā aparaṃ kaṇḍaṃ, vijjhitvā tassa jaṇḍukaṃ.
93.
Rājānaṃ sīsato katvā, pātesī lahuhatthako;
Bhalluke patite tasmiṃ, jayanādo pavattatha.
94.
Phussadevo tahiṃyeva, ñāpetuṃ dosa mattano;
Kaṇḍavalliṃ sakaṃ chetvā, pasataṃ lohitaṃ sayaṃ.
95.
Radhaññā dassesi taṃ disvā, rājā taṃ pucchi‘‘kiṃ’’iti;
Rāja daṇḍo kato meti, so avoca mahīpati.
96.
Kodho dosoti vuttova,
Āha kuṇḍala ghaṭṭanaṃ;
Adosaṃ dosamaññāya,
Kimetaṃ kari bhātika.
97.
Iti vatvā mahārājā, kataññu idha māha ca;
‘‘Kaṇḍānucchaviko tuyhaṃ, sakkāro hessate mahā.
98.
Ghātetvā damiḷe sabbe, rājā laddhajayo kato;
Pāsāda talamāruyha, sīhāsanagato tahiṃ.
99.
Nāṭakāmacca majjhamhi, phussadevassa taṃ saraṃ;
Āṇāpetvā ṭhapāpetvā, puṃkhena ujukaṃ tale.
100.
Kahāpaṇehi kaṇḍaṃ taṃ, āsitte’yu parūpari;
Chādāpetvā dāpesi, phussadevassa taṃ khaṇe.
101.
Narindapāsādatale, narindotha alaṅkate;
Sugandhadīpujjalite, nānāgandhasamāyute.
102.
Nāṭaka janayogena, accharāhi ca bhūsite;
Anagghattharaṇatthiṇṇe, muduke sayane subhe.
103.
Sayito sirisampattiṃ, mahatiṃ apipekkhiya;
Kataṃ akkhobhiṇighātaṃ, saranto na sukhaṃ labhi.
104.
Yiyaṅgudīpe arahanto, ñatvā taṃ tassatakkitaṃ;
Aṭṭhā’rahante pāhesuṃ, tamassāsetumissaraṃ.
105.
Āgamma te majjhāyāme, rāja dvāramhi otaruṃ;
Nivedi tabbhāgamanā, pāsāda talemāruhuṃ.
106.
Vanditvā te mahārāja, nisīdāpiya āsane;
Katvā vividhasakkāraṃ, pucchi āgatakāraṇaṃ.
107.
Piyaṅgudīpe saṅghena, pesitaṃ manujādhipa;
Tamassā sayituṃ amhe, iti rājā punā’hate.
108.
‘‘Kathaṃ nu bhante assāso, mama hessati yena me;
Akkhobhiṇimahāsena, ghāto kārāpito’’iti.
109.
‘‘Saggamaggantarāyo ca, natthi te tena kammunā;
Dīyaḍḍhamanujā ce’ttha, ghātitā manujādhipa.
110.
Saraṇesu ṭhito eko, pañcasīlepi cā’paro;
Micchādiṭṭhi ca dussīlo, sesā pasusamāmatā.
111.
Jotayissasi ceva tvaṃ, bahudhā buddhasāsanaṃ;
Manovilekhaṃ tasmā tvaṃ, vinodaya narissara.
112.
Iti vutto mahārājā, tehi assāsamāgato;
Vanditvā te visajjetvā, sayito puna cintayi.
113.
Vinā saṅghena āhāraṃ, mābhuñjetha kadācipi’’;
Iti mātāpitā’hāre, sapiṃsu dahare’ vano.
114.
Adatvā bhikkhusaṅghassa, bhuttaṃ atthi nukho iti;
Addasa pātarāsamhi, ekaṃ maricavaṭṭikaṃ.
115.
Saṅghassa aṭṭhapetvāva paribhuttaṃ satiṃ vinā;
Tadatthaṃ daṇḍakammaṃ me, kattabbanti ca cintayi.
116.
Ete tenekakoṭi idha manujagaṇe ghātite cintayitvā,
Kāmānaṃ hetu etaṃ manasi ca kayirā sādhu ādīnavaṃ taṃ;
Sabbesaṃ ghātaniṃ taṃ manasi ca kayirā’ niccataṃ sādhu sādhu,
Evaṃ dukkhā pamokkhaṃ subhagati mahavā pāpuṇeyyā’cīrenāti.
Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse
Duṭṭhagāmaṇivijayo nāma
Pañcavīsatimo paricchedo.